شیرپاککنها و پاککنندههای لابردار (Cleansers) محصولاتی هستند که برای پاک کردن پوست از آلودگیها، چربی اضافه، ضدآفتاب، کرمها و مواد آرایشی به کار میروند. این محصولات اولین مرحله در روتین پاکسازی و جوانسازی پوست هستند و انتخاب درست آنها تأثیر زیادی در سلامت و شفافیت پوست دارد.
نقش شویندهها در پاککردن پوست
آلودگیهای پوستی که در طول روز بهدلیل چربی طبیعی صورت، مواد آرایشی و حتی آلودگی هوا روی سطح پوست جمع میشوند، ماهیت چرب دارند. از آنجا که آب یک ماده قطبی است و توانایی حلکردن چربیها را ندارد، نمیتواند این آلودگیها را به تنهایی از بین ببرد. برای همین در فرمولاسیون شویندهها از سورفکتانتها (مواد فعال سطحی) استفاده میشود؛ موادی که هم با چربی ترکیب میشوند و هم به آب اجازه میدهند آلودگیها را بهطور کامل از روی پوست پاک کند.
پاک کننده ها لابردار پوست
مواردی هستند که برای پاک کردن پوست از ناخالصی ها و چربی های اضافی و مواد آرایشی مورد استفاده قرار می گیرند.شوینده ها از خانواده پاک کننده ها می باشند . صابون قدیمی شوینده هاست .برای درک بهتر عملکردشوینده ها دانستن نکات زیرسازی ضروری می باشد . ( پاکسازی و جوانسازی پوست )
اکثرآلودگی ها از جنس چربی می باشد و آب ماده است که بعلت فراوان بودن آن برای پاک کردن مورداستفاده قرار می گیرد.اما آب یک ماده قطبی است و فقط مواد قطبی درآن حل می شودو چربی یک ماده غیرقطبی درمواد غیرقطبی حل می شود.
برای حل این مشکل از مواد حد واسطی به نام مواد فعال سطحی یا سورفلکتانت استفاده می شود. سورفلکتانت ها موادی هستند که دارای دو بخش قطبی و غیر قطبی می باشند.چربی ها در قسمت غیر قطبی این موادحل شده وبه کمک قسمت قطبی سورفلکتانت توسط آب شسته می شوند.
سورفلکتانت ها عملکرد متفاوتی دارند مثلا می توانند به عنوان حلال .عوامل امولسینه کننده .عامل کف کننده ها.شوینده و رطوبت رسان نقش ایفا نمایند.
براساس شارژالکتریکی قسمت قطبی سورفاکتانت .آنها را به چهار دسته تقسیم می کنند.
سورفکتانت چیست؟
سورفکتانتها مولکولهایی هستند که یک سر قطبی و یک سر غیرقطبی دارند.
- بخش غیرقطبی: چربیها و آرایش را در خود حل میکند
- بخش قطبی: اجازه میدهد آلودگیها با آب شسته شوند
به همین دلیل است که شویندهها میتوانند پوست را بدون آسیب تمیز کنند.
انواع سورفکتانت پاک کننده
سورفکتانت های آنتیونی : که قسمت قطبی آن دارای بارمنفی است مثل سدیم .لوریل سولفات .سدیم لوریل اترسولفات . سولفوهمی سوکسنیات سورفاکتانتهای کاتیونی :که قسمت قطبی آن دارای بار مثبت است مثل ترکیبات چهار ظرفیتی آمونیوم یا ترکیبات پپریدینیوم.
سورفاکتانت های آمفوتریک یا آمفولیتیک : که دارای دو سر قطبی ودو شارژ مثبت و منفی آنها براساس محیط تعیین می شود.به عنوان مثال این سورفاکتانت ها در محیط اسیدی بیشتر خاصیت سورفاکتانت های کاتیونی ودر محیط قلیایی خاصیت سورفاکتانتهای آنیونی رادارند.
5 نوع سورفاکتانت درپاک کننده ها مورد استفاده واقع می شود و برحسب فعالیتشان بعنوان دترژانت عوامل مرطوب کننده عامل کف کنندگی می شوند . از میان خواص فوق خاصیت دترژانت و کف کنندگی سورفاکتانت ها مهمترین عوامل هستند که در فرموله کردن این پاک کننده ها محسوب می شوند. ( پاکسازی و جوانسازی پوست )
سورفاکتانت ها موادی هستند که به محصولات زیبایی افزوده می شوند باعث کم کردن سطحی پوست و پخش مناسب محصولات زیبایی در سطح پوست می شوند.
سیندت یا صابون سینتتیک : در اصل صابون نیستند بلکه ترکیبی از سورفاکتانت های آنیونی و سورفاکتانتهای آمفوتریک می باشد که مشکلات صابون های معمولی شده ودر سطح وسیعی مورد استفاده قرار می گیرند.این صابونها خاصیت اسیدی نیز دارند.
سیندت (Syndet) یا صابونهای مدرن
سیندتها «صابون سنتتیک» هستند و از ترکیب سورفکتانتهای آنیونی و آمفوتریک ساخته میشوند.
مزیتها:
- pH نزدیک به پوست
- عدم قلیایی کردن سطح پوست
- مناسب برای پوست خشک، حساس و آکنهای
- جلوگیری از خشکی و کشیدگی بعد از شستشو
سیندتها جایگزین حرفهای صابونهای قدیمی محسوب میشوند.
صابونهای معمولی از هیدرولیز چربیهای طبیعی و ترکیبی آنها با سود سوزآورتولید می گردند.
اسید چرب + صابون + آب
این واکنش تا حدی دوطرفه بوده و هنگامی که صابون مخلوط می شود. می تواند مقدار کمی که ماده ای قلیایی است را ایجاد کند.بنابراین از مشکلات استفاده از صابون های قلیایی شدن سطح پوست می باشد که در نتیجه سطح پوست رااز حالت اسیدی خارج می کند و محیط را مناسب نفوذ میکروب ها به داخل پوست می کند.
علاوه براین صابون ها نیز مانند همه شوینده ها می توانند چربی طبیعی سطح پوست رابیشتر از حد مجاز بردارند و ایجاد خشکی کنند. ( پاکسازی و جوانسازی پوست )
مشکل شایع دیگر استفاده از صابون ها. رسوب آنها درآبهای سنگین است.مشکل قلیایی شدن سطح پوست و کاهش چربی های مفید توسط مکانیسم جبرانی پوست و حداکثر ظرف 2 ساعت اصلاح می شود.گرچه باتکرار این عمل پوست توانایی جبران خود رااز دست می دهد.
بدین منظور بهتر است به منظور پیشگیری از قلیایی شدن سطح پوست از شوینده های اسیدی (مثل سیندت) استفاده کرد.برای کاهش برداشت چربی های مفید بهتر است از شوینده هایی که دارای مواد چرب هستند استفاده نمود.با جایگزین کردن شوینده های به جای صابون می توان مشکل رسوب شوینده را درآب سنگین حل کرد.
شیر پاک کن ها
شیرپاک کن : از پاک کننده هاست ودارای دوفاز آب وروغن می باشد که توسط یک ماده امولسیون کننده از خانواده سورفاکتانت ها کنار هم قرار گرفته اند.قسمت روغنی شیرپاک کن چربی ها رادرخود حل کرده و بوسیله یک اده قطبی مثل آب یا لوسیونها از روی پوست تمیز می شوند.
شیرپاک کن را باید بوسیله انگشتان روی پوست مالش دادتا آلودگی ها و مواد آرایشی روی سطح پوست رابهتر درخود حل نمایند.
وبعد از پاک کردن پوست توسط پنبه . بقایای شیرپاک کن رابوسیله آب یا تونرها از روی پوست پاک نمائید . فاز روغنی شیرپاک کن ها می تواند از درصد کم تا درصدهای بالاتر به ترتیب درمورد شیرپاک کن های مخصوص پوست چرب تا خشک متغیر باشد.
تونیک ها یا تونرها :از جمله مواد پاک کننده هستند که برای تمیز کردن پوست مورد استفاده قرار می گیرند.این مواد می توانندحاوی الکل باشند(معمولا تا 40%)ویا مواد قابض نیز داشته باشد که دراینصورت این تونرها مناسب پوست چرب هستند.( پاکسازی و جوانسازی پوست )
گاهی مواد آنتی باکتریال نیز درتونرها مورد استفاده قرار می گیرد که آنها رامناسب پوستهای مشکل دارو آکنه ای می نمایند.در صورتی که تونرها دارای میزان الکل کم ویا حاوی مواد مرطوب کننده و گاها دارای مواد با خاصیت آرام کنندگی و ضد التهاب باشند.این تونرها مناسب پوست خشک ویا حساس می باشند از مواد ضد التهاب می توان از آلنوئین .آلئوورا .آزولن نام برد موادی که خاصیت آسترینجنت دارند مثل عصاره خیار.آب لیمو.کافور میتوان نام برد .
شامپو ها
شامپوها متداولترین محصولات بهداشتی مورد استفاده درمورد موهستند .معمولا شامپوها دارای یک یا چند سورفاکتانت اصلی . سورفاکتانت های ثانویه و مواد اضافه شده ( )می باشند.
وظیفه سورفاکتانت های اصلی .پاک کردن و خاصیت دترژنتی آنهاست .معمولا هرچه میزان قدرت شویندگی آنها بیشتر باشد این شامپوها به درد موهای چرب تر می خورند و بالعکس معمولا سورفاکتانتهای کاتیونی بعلت آسیب بیشتر به چشم و پوست کمتر مورد استفاده قرار می گیرند.
برای تعیین عدم ایجاد آسیب درچشم و پوست توسط شامپوها از تستی به نام استفاده می کنند که طی آن شامپوها رادر چشم خرگوش آلبینو تست می کنند ودر صورت عدد حساسیت شامپو خواهد بود.
وظیفه سورفاکتانت های ثانویه ایجاد کف ویا خاصیت امولسیون کنندگی آنهاست بنابراین قدرت کف کنندگی شامپو ها ربطی به قدرت پاک کنندگی آنها ندارد.
مواد اضافه شده برای افزایش خواص مطلوب ویا کاهش خواص نا مطلوب شامپوها استفاده می شوند. ( پاکسازی و جوانسازی پوست )
مهمترین مواد عبارتند از:
- مرطوب کننده ها:اکثرا از خانواده می باشند.معمولا هرچه موها خشک و آسیب دیده تر باشند شامپو باید حاوی مواد مرطوب کننده بیشتری باشد.این مواد جایگزین چربی های طبیعی می شوند که دراثر شستشو یا عوامل آسیب رسان دیگر از موها برداشته می شوند.
- موادی که مانع تاثیر املاح آب برروی شامپوها شده وباعث حفظ خاصیت پاک کنندگی و محلول ماندن شامپوها درآب می شوند.
سوالات متداول
- شیرپاککن دقیقاً چه کاری برای پوست انجام میدهد؟
شیرپاککن ترکیبی از امولسیونهای ملایم است که چربی، کرم ضدآفتاب، آلودگی روزانه و آرایش را بدون ایجاد خشکی از منافذ بیرون میکشد. این محصول برای همهی انواع پوست، مخصوصاً پوستهای حساس، گزینهای ایدهآل است.
- تفاوت شیرپاککن با میسلار واتر چیست؟
میسلار واتر آلودگیهای سطحی و آرایش سبک را پاک میکند، اما شیرپاککن توانایی پاککردن آرایشهای سنگینتر و مواد چرب را دارد. ضمن اینکه شیرپاککن رطوبترسانی بیشتری ایجاد کرده و پوست را خشک نمیکند.
- آیا استفاده روزانه از شیرپاککن برای پوست ضرر دارد؟
خیر. شیرپاککن یکی از ملایمترین محصولات پاککننده است و میتوان آن را روزانه استفاده کرد. اگر پوست خشک یا حساس دارید، استفاده مداوم از شیرپاککن حتی باعث کاهش التهاب و قرمزی میشود.
- بعد از استفاده از شیرپاککن باید صورت را شست؟
بله. بهترین روش، «پاکسازی دو مرحلهای» است. بعد از ماساژ و پاک کردن شیرپاککن، پوست را با یک شوینده ملایم بشویید تا باقیمانده چربیها و آلودگی کاملاً پاک شود.
- شیرپاککن برای چه نوع پوستی مناسبتر است؟
این محصول برای همهی پوستها قابل استفاده است، اما برای پوست حساس، خشک، مختلط و حتی نرمال عملکرد ایدهآلی دارد. افراد با پوست چرب هم میتوانند از شیرپاککنهای فاقد چربی (Oil-Free) استفاده کنند تا منافذ بسته نشود.